RESTAURATIE EN CONSERVATIE BEELDHOUWWERK
saving the past for the future...
 

WAT DEDEN WE TIJDENS DE WINTERMAANDEN? VOORAL REINIGEN

 

 

Reinigen van beelden en muren, portiek RubenshuisWe schrijven 17 april 2018. In oktober 2017 is Lapis Arte aan de restauratie begonnen van de portiek en het paviljoen van het Rubenshuis in Antwerpen. Op dit ogenblik zijn we dus zes maanden bezig vooral met het reinigen van beelden en parement. Hoewel de koude temperaturen ons voor een aantal uitdagingen stelden, hebben we de wintermaanden vrij goed weten te overbruggen.

We zijn van plan jullie regelmatig op de hoogte te houden van de voortgang van de werkzaamheden. In deze eerste blog vertellen we wat Lapis Arte precies heeft gedaan in de afgelopen wintermaanden. Heel kort? We hebben ons toegespitst op het reinigen van beelden en muren in de portiek en het tuinpaviljoen van het Rubenshuis.

 

NOODZAKELIJKE WINTERSTOP

Op dit ogenblik houden we een winterstop. Tussen 28 maart en 23 april waren we eigenlijk verplicht om een pauzeperiode in te lassen en de werken te onderbreken. Waarom? Omdat de winter ons parten speelden. Door de lage temperaturen slaagden we er niet in alle nodige werken uit te voeren. Door de aanwezigheid van plastic folie rond de stellingen zijn we erin geslaagd veel werk te verzetten in een droge en winddichte ruimte. Alles wat we konden doen bij lage temperaturen, hebben we gedaan. Maar helaas niet alles wat op ons to-dolijstje stond.

 

WE HEBBEN ONS TOEGESPITST OP HET REINIGEN VAN BEELDEN EN MUREN

In de voorbije periode zijn we vooral bezig geweest met de reiniging van beelden en muren. Daarvoor gebruiken we microzandstralers. We spuiten als het ware een beeldhouwwerk of een muur schoon door er zachtjes zand op te spuiten. Uiteraard nooit onder hoge druk.

Afhankelijk van de zone passen we de luchtdruk aan. We stellen het debiet van het zand dat uit de microzandstraler komt in via een regelaar. Dat debiet kan gaan van nagenoeg geen zand tot een fijne straal. We worden heel even technisch: de compressor van de microzandstraler werkt op luchtdruk, de koeler gebruiken we om de lucht minder vochtig te maken.

 

Reinigen van beelden en muren, portiek Rubenshuis      Reinigen van beelden en muren, portiek Rubenshuis

 

TOCH GEWERKT IN DE KOUDE MAANDEN

Een luchtontvochtiger voor de microzandstraler werkt niet perfect bij koude temperaturen. Het was dan ook een uitdaging om te zandstralen bij lage wintertemperaturen. Maar we hadden geen andere keuze dan door te werken omdat de restauratie af moet zijn eind 2018. We konden het ons niet permitteren om een paar weken tot maanden niets te doen, alleen maar omdat het winter was. Als je beelden aan het reinigen bent met de zandstraler, sta je vooral stil.

Zandstralen is niet het soort werk waar je het warm van krijgt. Gelukkig werden we beschermd tegen de kou door de winddichte plastic folie rond de stellingen. Bovendien werkten we in thermisch ondergoed, met skibroek en skivest aan. Het kleinste streepje zon maakte het in de werkruimte meteen een stuk aangenamer. De koudste weken hebben we overbrugd met het restaureren van een aantal afgietsels van beelden in ons atelier. Maar meer daarover in een volgende blog.

 

WAAR KOMT HET REINIGEN VAN BEELDEN EN MUREN OP NEER?

Reinigen van beelden en muren, portiek RubenshuisHet reinigen van beelden betekent dat we het vuil weghalen met een microzandstraler. Op sommige beelden zie je nu een dun laagje zand liggen. Dat zand werd gebruikt om het beeld schoon te spuiten. Echt vuil waren de beelden trouwens niet. Vanaf 1996 werd er immers een houten dak over de portiek geplaatst om de beelden te beschermen tegen wind en regen. Vanaf dat moment viel er geen water meer op de beelden en bleef er enkel oppervlakkig stof op liggen. Soms werden we wel geconfronteerd met een ernstiger vervuiling uit de periode voordat het houten dak er was, toen er nog wel regen op de beeldhouwwerken viel. In dat geval zie je dan een zwarte zone naast een blekere: deze zwarte zone duidt op de inweking van zure regen en is een beginnende gipskorst, zwart geworden door de luchtvervuiling.

 

BIJ ZANDSTEEN IS HET NOG ERGER

Reinigen van beelden en muren, portiek RubenshuisWe leggen het even kort uit: het zwart is afkomstig van de zuren in de regen die de kalksteen (= calciumcarbonaat) oplost en door kristallisatie omzet in calciumsulfaat (= gips). Het bindmiddel in de steen lost geleidelijk op en wordt weer afgezet. Door de luchtvervuiling worden dit lelijke zwarte korsten, soms tot wel een centimeter dik.

Doordat het bindmiddel is weggespoeld, krijg je een verpoederde, door de zure regen aangetaste steen, en een harde buitenkant. Zandsteen absorbeert alle water dat erover loopt en dus ook alle vuiligheid erin. Dat maakt het heel moeilijk om vervuilde zandsteen te reinigen. Omdat blauwe hardsteen niet zo poreus is als zandsteen neemt die niet zo veel water op. De korsten vormen zich dan enkel aan de buitenkant, en die kan je makkelijker weg doen.

 

OOK DE BOGEN ZIJN GEREINIGD

Reinigen van beelden en muren, portiek RubenshuisUiteraard hebben we ook de bogen van de portiek onder handen genomen. Daarbij merkten we dat er in het verleden veel herstellingen nodig waren. Op veel plaatsen waren er stukken weg. Op andere plaatsen zie je nog veel mortel zitten, maar die is ondertussen heel lelijk geworden of beginnen te barsten. We hebben die mortel dus op veel plaatsen moeten wegnemen. De mortel wordt ook niet per definitie opnieuw opgevuld. Dat doen we alleen maar als:

- er stukken zijn die er zonder mortel af kunnen vallen,
- het nodig is voor het ondersteunen van een stukje dat ernaast zit,
- het esthetisch zo storend is dat de muur echt niet mooi is als het niet wordt opgevuld.

Het alternatief is uiteraard dat we alles herstellen, maar dat zou ons veel te ver leiden. In dat geval herstel je met behulp van mortel die eigenlijk minder duurzaam is dan wat er nu zit. Na verloop van tijd gaat de mortel opnieuw kapot, valt het eventueel naar beneden en moet je weer helemaal opnieuw beginnen. We streven naar een zo eerlijk mogelijke restauratie. Voor ons is het evident dat de toeschouwer er vanuit kan gaan dat alle vormen authentiek zijn of oud en niet toegevoegd door ons.

 

MEER IN EEN VOLGENDE BLOG

Dan krijg je onder meer te lezen over de saters. En over het reinigen van de beelden in het tuinpaviljoen.

 

TERUG