RESTAURATIE EN CONSERVATIE BEELDHOUWWERK
saving the past for the future...
 

HOE RESTAUREREN WE BARSTEN IN NATUURSTEEN?

 

 

Hoe restaureren we barsten in natuursteenIn deze blog beantwoorden we de vraag: Hoe restaureren we barsten in natuursteen? De foto hiernaast toont een typisch Belgische blauwe hardsteen, een steen die in Vlaanderen goed gekend is omdat die dikwijls gebruikt wordt voor vensterbanken. Je ziet een groot aantal barsten, maar eigenlijk zijn dat vaak foutjes in de steen zelf.

Alle klei en koolstof die zich in de barsten bevinden, worden uitgespoeld. Hoe restaureren we barsten? Door de losse stukken te verlijmen met epoxylijm, maar enkel lokaal waar een lijmend effect nodig is. Verlijmingen gebeuren doorgaans puntsgewijs om de waterhuishouding van de steen zo weinig mogelijk te beïnvloeden. Epoxy heeft een druk- en treksterkte die groter is dan natuursteen. Door zijn vloeiende eigenschap, ook wel viscositeit genoemd, kan het product perfect worden geïntegreerd in de monumentenzorg.

 

HOE RESTAUREREN WE BARSTEN IN NATUURSTEEN? KALKINJECTIE IS EEN OPTIE

Een andere mogelijkheid om barsten in natuursteen te restaureren is via kalkinjecties. In dat geval injecteren we kalk met een spuit en een naald. Het product wordt niet te diep ingespoten, wel zo dun mogelijk zodat het zo ver mogelijk in de steen terechtkomt. De kalkinjectie zorgt ervoor dat de barst wordt gedicht zodat er geen water meer in de steen kan. Als water erin slaagt in steen terecht te komen, ontstaan er immers barsten waaruit koolstof en kleimineralen worden gespoeld. Zodra die in contact komen met insijpelend water zwellen ze op. Als het dan vriest zetten ze uit. Bevinden er zich op dat moment kleine stukjes net naast een barst, dan kunnen die stukjes wegvallen. De barst wordt dan steeds breder, de schade wordt met andere woorden steeds groter. Zodra we de barst kunnen dichten met een kalkinjectie, beperken we verdere waterinsijpeling en verdere schade.

 

VROEGER RESTAURATIE MET KALKMORTEL

Hoe restaureren we barsten in natuursteenOp de foto hiernaast zie je een barst die nog verlijmd moet worden. Je merkt dat er op bepaalde plaatsen al kalkmortel zit. Deze barst werd vroeger dus al eens gerestaureerd. Intussen zijn er stukken losgekomen die we weer moeten opvullen. Bij elke herstelling aan een gebouw heb je vooral te maken met voegen die moeten worden opgevuld met nieuwe steen en mortel. De laatste jaren was er een explosie van onderzoek naar restauratietechnieken. Dertig jaar geleden dacht men dat een bepaalde techniek of product goed was, terwijl men nu het tegenovergestelde denkt.

We illustreren dit even met een voorbeeld. Vanaf de 19de en vooral in de 20ste eeuw wordt voor mortels vooral cement gebruikt in plaats van kalk. Maar doordat cement zo hard is, verstoort het de natuurlijke waterhuishouding van de steen, en dat is iets wat pas later werd geconstateerd. Elk product en elke techniek heeft zijn voor- en nadelen. We moeten dus telkens analyseren welke techniek we het best op een bepaalde plaats gebruiken.

 

WATER IS DE GROOTSTE VIJAND VAN STEEN

Als je een beeldhouwwerk behandelt met een waterafwerend product, dan zorg je ervoor dat het water niet meer in het beeld dringt, maar er gewoon vanaf loopt. Een beeldhouwwerk of een gebouw honderd procent beschermen tegen water is echter een utopie. Misschien lukt het wel bij nieuwe gebouwen waarbij je de allerbeste technieken gebruikt van bij de eerste spadesteek. Maar dan nog. Water dringt overal door. Water kan insijpelen omdat je product niet helemaal perfect is aangebracht. Of omdat je product na vijf jaar begint te slijten en de laag dunner wordt. Water kan ook insijpelen via barsten, breuken, voegen, en dergelijke. Water dat insijpelt leidt niet tot het einde van de wereld. Pas als het water er niet meer uit kan, heb je een probleem.

 

EEN VOORBEELD

Wat water kan aanrichtenIn de foto hiernaast zie je dat we alle beschadigd voegwerk dat we konden en mochten verwijderen, ook verwijderd hebben. Nu staan we volledig klaar voor de volgende fase van herstellen en verlijmen. Het is helemaal niet de bedoeling dat we alles wat we hebben weggenomen ook herstellen en terugplaatsen.

Zo was er op een bepaalde plek later lood aanwezig om de beelden te beschermen tegen water. Dat lood zullen we niet meer terugplaatsen omdat er boven de portiek een glazen luifel zal worden geplaatst die het water zal tegenhouden. De functie van het lood als extra bescherming valt dus weg.

 

HOE HEBBEN WE DE GROTE BARSTEN IN HET FRONTON GERESTAUREERD?

- We hebben zestien titanium staven van 1,50 cm lengte en 8 mm doorsnede in het fronton ingebracht via de achterzijde, niet via de originele voorzijde. Eerst droog met een speciale steenboor waarbij de trilfunctie zo laag mogelijk stond. Het laatste stuk hebben we uitgevoerd met een diamantboor én met gebruik van water. Het resultaat was perfect.

- Vervolgens hebben we de staven ingelijmd met epoxy en enkel de kleinere stukken verlijmd.

- Tijdens de operatie hebben we de fronton gestut met een houten constructie, om te kunnen anticiperen op eventuele ongevallen. Gelukkig is er niets naar beneden gevallen.

 

VOOR HET VOORBEREIDENDE WERK GEBRUIKTEN WE KLEI

Klei aanbrengen om te verhinderen dat de epoxy beneden wegstroomtTer voorbereiding op de werken die we hierboven beschreven, hebben we alle barsten geïnjecteerd met epoxy om alles goed vast te maken. Op de steen op de foto zie je dat we op een aantal stukken steen klei hebben aangebracht met de bedoeling de scheuren in de steen dicht te houden. Zo konden we beletten dat de vloeibare epoxy die we in de steen injecteren, er aan de onderkant weer gewoon zou uitlopen.

In maart hebben we een eerste keer geprobeerd de steen te injecteren, maar toen bleek het nog te koud. Door de lage temperatuur werd de epoxy een stuk dikker, en daardoor kon het niet ver genoeg in de steen indringen. De steen moet een iets hogere temperatuur hebben om de expoxy lopend te houden. Ook al schijnt de zon al af en toe in maart, de nachten zijn nog te koud waardoor de steen te veel afkoelt. Een nieuwe poging in april lukte wel.

 

MEER...

Ook geïnteresseerd in onze vorige updates?

 

TERUG